تحول گسترده نهادهای اجتماعی در پرتو ظهور فضای مجازی-عکاسی منظره - عکاسی منظره

تحول گسترده نهادهای اجتماعی در پرتو ظهور فضای مجازی-عکاسی منظره

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ شبکه‌های مجازی در کشور ما به سرعتی باورنکردنی رشد کرده‌، به گونه‌ای که طیف‌های مختلف جامعه اعم از کودکان تا کهنسالان را تحت تأثیر خود قرار داده‌اند. شبکه‌های مجازی که با عنوان انقلاب رسانه‌ای در جهان شناخته می‌شوند، مورد پذیرش همگان هستند و در این میان پژوهش‌ها نشان می‌دهد که می‌توان از ظرفیت این شبکه‌ها در بسیاری از سطوح فردی و اجتماعی به منظور شناسایی مسائل و تعیین راه حل، برقراری روابط اجتماعی، اداره امور تشکیلاتی، سیاستگذاری عمومی و رهنمون‌سازی افراد در مسیر دستیابی به اهداف استفاده کرد.

شبکه‌های اجتماعی در کنار مزیت‌ها و فرصت‌هایی که دارند، در صورت استفاده نادرست و افراطی می‌توانند باعث بروز تهدیدها و آسیب‌هایی نیز شوند. به طور کلی فرهنگ استفاده از هر پدیده نوظهور به همراه آموزش استفاده از آن از جمله اولویت‌های فرهنگی و اجتماعی متولیان امر است که در صورت بی توجهی و اهمال به طور قطع معضلاتی را در جامعه به همراه خواهند داشت. چه بسا امکانات و وسایلی که در جهت رفاه جامعه بوده‌اند اما با فقدان فرهنگ، پیامدهای منفی آن بیشتر از مزایای آن شده است. در زمان حاضر گستردگی شبکه‌های مختلف اجتماعی در جامعه در حال توسعه ایران باعث شده است نظارت بر آنها را با مشکلات بیشتری مواجه کند تا جایی که تشخیص اخبار کذب از واقعیت و شیوع بی حد و حصر شایعه را در آن سخت می‌کند. یکی دیگر از موارد در ارتباط با این شبکه‌ها، استفاده افراطی آنها به شمار می‌رود. به طوری که این مهم در میان نسل‌های جوان‌تر به ویژه کودکان و نوجوانان بیشتر مشاهده می‌شود.

تأثیر شبکه‌های اجتماعی در کاهش روابط خانوادگی و افزایش ارتباطات مجازی با افراد ناشناس از دیگر پدیده‌های رایج کشور به شمار می‌رود که لزوم توجه خانواده‌ها و متولیان فرهنگی را در ورود، آموزش و فرهنگ سازی در این حوزه را بسیار مؤثر و با اهمیت کرده است.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به منظور بررسی تأثیر شبکه‌های مجازی در کاهش و افزایش تعامل با خانواده و دیگر نهادهای اجتماعی با «شروین وکیلی» جامعه شناس و مدرس دانشگاه به گفت و گو پرداخت.

– متن این گفت و گو را در ادامه می‌خوانیم:

ایرنا: تأثیر افزایش استفاده از شبکه‌های مجازی در کاهش روابط درون خانواده را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

وکیلی: وقتی فناوری جدیدی ظهور می‌کند، ابعادی از آنکه نظم‌های قدیمی را تهدید می‌کنند، بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند و برجسته می‌شوند. درباره انقلاب رسانه‌ای کنونی هم چنین وضعیتی را می‌بینیم و بسیاری تمایل دارند آن را هجومی و انحطاطی قلمداد کنند. این نکته البته درست است که هر فناوری تازه‌ای برخی از روش‌ها و روابط پیشین را منسوخ می‌کند اما لایه‌هایی پیچیده‌تر از روابط و روندها را جایگزین نظم‌های قدیمی می‌کند و به طور کلی دلیل آنکه قواعد قدیمی منقرض می‌شوند، نیروی رقابتی قواعدی پیچیده‌تر و نیرومندتر است. در این معنا، من ظهور فناوری‌های رسانه‌ای جدید و انقلاب ارتباطی امروزی را ناخوشایند و خطرناک نمی‌بینم. برخی از نظم‌های کهن از میان خواهد رفت و نظم‌های نوین جایگزین آنها خواهند شد که احتمالاً درجه آزادی بیشتری به افراد می‌دهد.

خانواده هم یکی از کانون‌های سازماندهی روابط انسانی به شمار می‌رود که زیر تأثیر این فناوری دگرگون شده است. بسیاری از اختلال‌ها و نارسایی‌هایی که در روابط خانوادگی پیش تر پنهان می‌شد و نمایان نبود، اینک برملا شده است و ابراز می‌شود و در مقابل ارتباط‌هایی که در قدیم دشوار و پرهزینه بود حالا راحت شده است. از طرفی پدران و مادران می‌توانند با فرزندان خویش که در شهرها و کشورهای دیگر هستند، به سادگی ارتباط برقرار کنند و تصویر آنها را ببینند و از جهت دیگری امکان دارد، فرزندشان در اتاق کناری ترجیح بدهد به جای شنیدن گفتارهایشان با دوستانش در آن سر دنیا سخن بگویند.

ایرنا: نقش شبکه‌های اجتماعی را در زندگی روزمره و فعالیت‌های عادی چگونه ارزیابی می‌کنید، به عبارتی وجود شبکه‌های مجازی کدام فعالیت‌های مفید افراد را مختل کرده است؟

وکیلی: باز باید به هر ۲ طرف معادله توجه کرد. برخی کارکردها با شبکه‌های اجتماعی مختل می‌شوند و برخی دیگر شکل می‌گیرند. شبکه‌های مجازی و آسان شدن ارتباط تصویری و متنی با دیگران از جهتی باعث می‌شود افراد به دلیل زیاد شدن گزینه‌های انتخابی در گذراندن وقت با همدیگر خستی به خرج دهند و زمانی کوتاه‌تر را با شماری بیشتر از افراد در ارتباط باشند و این را شاید بشود به سطحی شدن روابط نسبت داد اما از طرف دیگر همین کنش آسان و سریع با شمار زیادی از افراد تجربه زیستی ارزشمندی است و پختگی اجتماعی و ارتباطی به افراد می‌بخشد که در دوران پیشین بسیار دیریاب بود. کافی است به نوجوانان و جوانان امروزی بنگرید تا ببینید شمار بسیاری زیادی از روابط سطحی، گذرا و موقت اطرافشان را پر کرده است اما در این میان راه و رسم بردباری در برابر دیگران، احترام به عقاید دیگری و در کنارش جسارت در ابراز نظر شخصی را نیز آموخته‌اند. در کلیت این معادله به نظرم سود انقلاب رسانه‌ای بر زیان‌هایش برتری دارد.

ایرنا: تأثیر شبکه‌های مجازی در ارتباط با تبادل اطلاعات و شفاف سازی آن در اجتماع را توضیح دهید؟

وکیلی: یکی از پیامدهای بسیار مهم انقلاب رسانه‌ای در زمانه ما این مهم به شمار می‌رود که ارتباط یک تن با شمار زیادی از افراد ممکن شده و میدان‌هایی گسترده از روابط عمومی ناشناس شکل گرفته است. یعنی یک تن می‌تواند پای نوشته مقامی سیاسی مثل رئیس جمهوری کشورش یا مرجعی علمی و فرهنگی اظهار نظر کند و دیگران نیز نظر او را مشاهده کنند و از طرفی دیگر این امکان فراهم شده است که هر فردی آرای خود را در میان جمعیتی بزرگ پخش کند و هویتی ناشناس یا جعلی هم داشته باشد.

این هم همچون تمامی وضعیت‌های مشابه ۲سویه ضد هم دارد. از جهتی بازار شایعه، اخبار جعلی، دروغ و سوءاستفاده گرم می‌شود و از طرفی دیگر امکان افشاگری، خبررسانی، اظهار نظر و ابراز پیشنهاد گشوده خواهد شد. یعنی آزادی بیان و پهنه گسترده‌ای برای ارتباط فرد با جمع را داریم که بسته به فرد بازیگر در صحنه پیامدهایی خوب یا بد دارد. آنچه که از نظریه‌های سیستمی ارتباطات بر می‌آید و در سال‌های گذشته تأیید تجربی‌اش را هم دیده‌ایم، آن است که ارتباط امری تکاملی محسوب می‌شود و انتخاب طبیعی بر روندهای یاد شده عمل می‌کند. یعنی مردم کم کم یاد می‌گیرند، به اخبار دارای جهت گیری بی‌اعتماد شوند، اعتبار شایعه‌ها را محک بزنند و نسبت به رسانه‌ها و پیام‌های فاقد ارزش یا فریبکارانه بی‌توجهی کنند. یعنی شرایط جدید قواعد بازی درست تازه‌ای می‌طلبد که به تدریج از دل این کنش‌های خرد و پراکنده ظهور خواهد کرد.

ایرنا: فرهنگ استفاده از شبکه‌های مجازی و آنچه سواد رسانه‌ای را عنوان می‌شود، چه میزان در کشورمان لازم می‌دانید و بهترین راهکارهای آموزشی آن را چه می‌دانید؟

وکیلی: این ماجرا چند لایه دارد. یکی به مهارت فنی استفاده از این رسانه‌ها باز می‌گردد که در کشورمان با سرعت و آسانی خیره کننده‌ای به شکل خودجوش انجام شده است. کشورهایی که افراد سالخورده هم در آن حضوری فعال در فضای مجازی داشته باشند، اندک‌اند و ایران بی‌شک یکی از فعال‌ترین‌های آنهاست. یک لایه دیگر به چارچوب‌های مفهومی و ساختارهای ارتباطی باز می‌گردد، اینکه زبان پارسی و زبان‌های دیگر چطور در این زمینه بروز می‌کنند و ساختار دستوری گزاره‌ها، نمادها و علائم چطور به کار گرفته می‌شوند. در این زمینه هم در دهه گذشته روندی رو به رشد و سریع از استانداردسازی خودجوش و عقلانی را داشته‌ایم که بدون مرکزی و مرجعی به وسیله خود مردم انجام شده و باعث شده است که امروز شما زبان فارسی سنجیده و متعادلی در فضاهای مجازی ببینید که بیشتر انباشته از زبان زدها و شعرهای ناب گذشتگان است.

ایرنا: چقدر رویکرد شبکه‌های مجازی را در نزدیک کردن افراد مفید می‌دانید و تا چه میزان آن را دخالت در حریم خصوصی می‌دانید؟

وکیلی: در ادامه پرسش پیشین‌تان، لایه‌ی دیگری هم داریم که به اخلاق ارتباطی مربوط می‌شود. اینکه مردم چقدر از این ابزارهای تازه برای فریبکاری مالی، کلاهبرداری، ایجاد مزاحمت، آزار و اذیت و مشابه اینها استفاده می‌کنند. این هم پیامد ناگزیر فناوری‌های ارتباطی تازه است و باز امیدوارم در این مورد هم به مرور به تدبیرها و سلاح‌هایی بازدارنده مجهز شویم. مهمترین سلاح در این زرادخانه البته هوشیاری و احتیاط کاربران محسوب می‌شود که تا حدود زیادی به خوبی برآورده شده است.

ایرنا: به نظر می‌رسد زنان، صدمات بیشتری از شبکه‌های مجازی و آسیب‌های احتمالی آن می‌بینند، درباره مصادیق این آسیب‌ها توضیح دهید.

وکیلی: من اینگونه فکر نمی‌کنم. یعنی تمایز خاصی در حساسیت روحیه زنان و مردان نمی‌بینم و داده‌های روانشناسی اجتماعی هم نشان می‌دهد که زنان و مردان به موضوع‌های متفاوتی، توجه و علاقه نشان می‌دهند و حساسیت‌های آنان سوگیری‌های متفاوتی دارد اما این سوگیری‌ها در نوع است و نه شدت آن. یعنی هر ۲ جنس به یک میزان حساسیت دارند اما به موضوع‌های مختلف. در شبکه‌های مجازی به همین ترتیب زنان و مردان از بسترهایی متفاوت مورد تهدید قرار می‌گیرند.

در کل زنان بیشتر در حوزه روابط انسانی و کنش‌های جمعی فعال هستند و مردان بیشتر در حوزه اقتصاد و صنعت وقت می‌گذرانند. به همین دلیل ترفندهای کلاهبرداری و تهدیدهای مربوط به جایگاه اجتماعی و شأن بیشتر درباره مردان رخ دهد و فریبکاری‌های مربوط به جنسیت و روابط خصوصی بیشتر به زنان مربوط شود اما در این زمینه باید پژوهشی آماری انجام داد و من نمی‌دانم در واقع چنین هست یا خیر.

ایرنا: ایران با توجه به آمارها و اسناد موثق یکی از پرکارترین کاربرها را در شبکه‌های اجتماعی دارد، از نظر شما دلیل این عامل چیست؟

وکیلی: روی هم رفته شبکه‌های اجتماعی به ویژه برای ایران که به دلایل سیاسی و ایدئولوژیک دچار انسدادهای ارتباطی رنگارنگی بود، امری فرخنده و رهایی‌بخش محسوب می‌شود و دلیل اقبال گسترده ایرانیان نیز همین امر است.

ایرنا: آیا استاندارد یا دستورالعمل مشخصی برای بهره گیری از شبکه‌های مجازی وجود دارد یا به طور کلی استفاده از این شبکه‌های مجازی با وجود تمام مزیت‌ها، اعتیاد آور نیز است؟

وکیلی: اینکه استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به عادتی وقت‌گیر تبدیل شود امری بدیهی و روشن است اما به کار گرفتن واژه «اعتیاد» برای آن جای چون و چرا دارد. چون اعتیاد را در روانشناسی و عصب‌شناسی برای وضعیت‌هایی به کار می‌گیریم که نوعی اتصال کوتاه میان مدارهای لذت و رفتار شکل بگیرد و رفتاری خودویرانگر به شکل تکراری اجرا شود و بیشتر به شکلی شیمیایی- مراکز لذت را تحریک کند. در این معنا اتلاف وقت مردم پای شبکه‌های مجازی اعتیاد نیست و ادامه همان پرسه‌زنی ها و وقت‌گذرانی هایی است که به طور عادی در دنیای غیرمجازی دارند.

پژوهشم **۹۲۸۰**۲۰۰۲**۹۱۳۱

مطالب مشابه با این مطلب



کد آمار